Kaszuby - serwis o ziemi kaszubskiej
Kaszuby
Aktualności
Kaszuby
Oferty z Kaszub
Kultura ludowa
Sztuka
Galeria zdjęć
Nieruchomości
Katalog firm
Kuchnia
Linki
Użyteczne adresy
Miejscowości
Wdzydze
Miejsca, które warto zobaczyć
Hotele
Wycieczki
Kredyty hipoteczne
Słownik polsko - kaszubski
Zarabianie Pieniędzy Robert Kiyosaki
Książki
Bitwa napoleońska - Będomin
Mapy
Noclegi
Kalendarz imprez
Ścieżki rowerowe
Szlaki wodne
Kamienne kręgi
Agroturystyka
Kontakt
Jezioro Wdzydze
Zwierzęta
Domki letniskowe
Mapa serwisu
Apartamenty nad morzem
Wakacje
Wczasy urlop

Kultura ludowa


Język Kaszubski

Nowe badania socjologiczne i geograficzne wykazują dużą zbieżność rozprzestrzenienia Kaszubów z zasięgiem właściwości mowy kaszubskiej, zwłaszcza kaszubienia, tj. zmiany ś, ź, ć, dź na s, z, c, dz, np. sedzec (polskie siedzieć), która dla językoznawców ma wartość konstytutywną. Aktualny zasięg osadnictwa kaszubskiego nie pokrywa się z historycznym zasięgiem osadnictwa, lecz stanowi ledwie wschodni skrawek większego (XII-XIII w. po Parsętę i Kołobrzeg) terytorium Pomorza, które od wieków ulegało powolnej germanizacji.

Granice językowe kaszubszczyzny zmieniały się i w ciągu ostatnich kilkuset lat jej zasięg się cofa na wschód i zmniejsza. Obecnie można je w przybliżeniu oddać wskazując następujące miejscowości: Gdańsk - Starą Kiszewę - Czersk - Chojnice - Człuchów - Miastko - Słupsk, przy czym są to miejscowości jeszcze wewnątrz kaszubszczyzny. Używanie kaszubskiego nie rozkłada się równomiernie na wszystkich terenach kaszubskich, np. w Puckiem lub rejonie Strzepcza mówią po kaszubsku właściwie wszyscy. Natomiast w aglomeracjach typu Gdańsk na ok 50 tys Kaszubów niewielu posługuje się tym językiem na codzień.

Podstawowe cechy języka kaszubskiego można pokrótce scharakteryzować następująco:

1. Zastąpienie szeregu ciszącego (ś, ź, ć, dź) szeregiem syczącym (s, z, c, dz). Np. sedzec na zemi - pol. "siedzieć na ziemi", cemno - pol. "ciemno".

2. Konsekwentne utrzymanie opozycji samogłoska jasna : samogłoska pochylona, które wymieniają się podobnie jak po polsku róg : rogu. Po kaszubsku wymiana to dotyczy wszystkich samogłosek. Np. brzôd : brzadu (pol. "owoc"), dim : dëmu (pol. "dym"), lud : lëdu ("lud"), sniég : sniegu ("śnieg") , sztrąd : sztrądu (pol. "brzeg"). Oprócz tego istnieje w języku opozycja samogłoski jasnej w bezokoliczniku i trybie rozkazującym do pochylonej we wszystkich pozostałych formach czasownika. Np. gadac - gôdóm - gôdô (pol. "mówić - mówię - mówi").

3. Rozwój grupy TorT w grupę TarT. Np. warna, barda, warbel, starna, gard - por. pol. "wrona, broda, wróbel, strona, gród".

4. Zmiękczenie samogłoski przed ar: cwiardi, czwiôrtk - pol. "twardy, czwartek".

5. Rozwój sonantu l w ôł/ol. Np. stolp, tołmaczëc, wołk, połt, kôłp, môłniô - pol. "słup, tłumaczyć, wilk, płot, łabądź, błyskawica".

6. Częściowa denasalizacja psł. ę/ą w ë/i. Np.klëkac, przësëgac, jastrzib, cyc - pol. "klękać, przysięgać, jastrząb, ciąć".

7. Przejście spółgłosek k', g' w cz, dż. Np. taczi dłëdżi dżibczi czij - por. pol. "taki długi gibki kij"

8. Labializacja samogłosek o, u, ó. Samogłoski te jeśli następują po spółgłoskach p, b, f, w, m, k, g, h, innych samogłoskach, bądź stoją na początku wyrazu, otrzymują przed sobą element labialny (głoskę ł) tzn. przekształcają się następująco:

o > łe w zapisie: ò
u > ły w zapisie: ù
ó > łu w zapisie bez zmian.

Np. òkò, mòwa, pòle, bùrza, nieùbëtny - pol. "oko, mowa, pole, burza, niebezpieczny". Jeśli przed tą samogłoską była spółgłoska w, zanika ona. Np. wòda, wùja [łeda, łyja] - pol. "woda, wuj".

9. Inny rozwój jerów z czego wynika np. brak tzw. e ruchomego (pol. kotek, kotka, ke. kòtk, kòtka) oraz rozwój jeru w szwę ë, np. grzëmot (por. pl. "grzmot").

źródło http://klo.brusy.pl

powrót

Kaszuby - News

2013-08-11

Drewniany domek letniskowy na Kaszubach do wynajęcia. Zapraszamy od 17 do 24 sierpnia

Zapraszmy do drewnianego domku letniskowego w Olpuch Wdzydze na Kaszubach na spokojny wypoczynek pośród lasów, pól i jezior. Ostatni wolny tydzień 17-24 sierpień 2013

więcej


Bookmark and Share


Noclegi Kaszuby

Sonda

Stolica Kaszub
Jakie miasto jest stolicą Kaszub?

Kościerzyna
Kartuzy
Łeba
Puck
zobacz wyniki

Kaszuby



Mapy | Aktualności | Kaszuby | Oferty z Kaszub | Noclegi | Kultura ludowa | Kalendarz imprez | Sztuka | Galeria zdjęć | Ścieżki rowerowe | Szlaki wodne | Kamienne kręgi | Agroturystyka | Nieruchomości | Kontakt | Katalog firm | Kuchnia | Jezioro Wdzydze | Zwierzęta | Linki | Użyteczne adresy | Miejscowości | Wdzydze | Miejsca, które warto zobaczyć | Domki letniskowe | Mapa serwisu | Hotele | Wycieczki | Kredyty hipoteczne | Słownik polsko - kaszubski | Zarabianie Pieniędzy Robert Kiyosaki | Książki | Apartamenty nad morzem | Bitwa napoleońska - Będomin | Wakacje | Wczasy urlop |

Powered by Agencja VSP
Sitemap Generator

katalog ABIX | katalog | Uslugi ksiegowe | Meble chińskie | Pompy ciepła